Het deel van de wereldbevolking ouder dan 60 jaar groeit sneller dan elke andere leeftijdsgroep, waardoor er verschillende sociaaleconomische uitdagingen ontstaan. Het vinden van strategieën om de functionele onafhankelijkheid zo lang mogelijk te bewaren is een prioriteit om de lasten voor de zorgsector te verminderen en de kwaliteit van leven van de ouderen te verbeteren. In 2015 definieerde de Wereldgezondheidsorganisatie ‘Gezond ouder worden’ als “het proces van ontwikkelen en behouden van het functionele vermogen dat welzijn op oudere leeftijd mogelijk maakt“. Gezond ouder worden geeft het individu een actieve rol voor zijn of haar eigen gezondheid, waarbij de nadruk ligt op het belang van gezond gedrag als strategie om functionele vermogens op oudere leeftijd te behouden. eHealth toepassingen – systemen die gebruik maken van informatie en communicatietechnologieën bij de preventie, diagnose en/of behandeling van ziekten op afstand – zijn veelbelovend voor de ondersteuning van oudere volwassenen bij het bereiken en in stand houden van gezond gedrag.

Het doel van dit Proefschrift is om te onderzoeken hoe technologie kan worden gebruikt bij het ondersteunen van Actief en Gezond ouder worden in het dagelijks leven. In het bijzonder wordt gekeken naar het bevorderen van fysieke activiteit en emotioneel welbevinden in het dagelijks leven.

In Hoofdstuk 1 introduceren we het onderzoek naar Actief en Plezierig Ouder Worden, dat titel geeft aan dit Proefschrift. We onderscheiden hierin drie overlappende thema’s: Actief & Gezond ouder worden, fysieke activiteit en emotioneel welbevinden. Het eerste thema werd al geïntroduceerd: Actief & Gezond ouder worden. Het tweede thema is fysieke activiteit, een van de speerpunten in strategieën ter ondersteuning van gezond ouder worden. In dit proefschrift bedoelen we met fysieke activiteit alle vormen van vrijwillige beweging die tijdens het dagelijks functioneren door het spierskeletsysteem wordt voortgebracht. Fysiek actief zijn heeft voordelen voor de lichamelijke gezondheid en is van belang voor behoud van functionele onafhankelijkheid. Ondanks de bekende voordelen van een actieve levensstijl voor de gezondheid, bereiken de meeste oudere volwassenen niet de aanbevolen hoeveelheden activiteit. Wanneer gevraagd over de barrières voor regelmatig bewegen, wijzen ouderen op een slechte gezondheid, maar geven ze ook redenen als gebrek aan interesse, tijd en dat ze weinig plezier beleven aan het doen van de activiteiten. Binnen dit Proefschrift onderzoeken we op welke manier we lichaamsbeweging in het dagelijks leven van ouderen kunnen bevorderen om zo actief en plezierig ouder worden te ondersteunen. Het derde thema, emotioneel welbevinden, betreft de aanwezigheid van positieve emoties (bijv. vreugde en kalmte), de afwezigheid van negatieve emoties (bijv. verdriet en woede), en tevredenheid met het leven. Positieve emoties worden beïnvloed door dagelijkse contexten en situaties en zijn daardoor gevoelig voor schommelingen in het dagelijks leven. Aangezien we op zoek zijn naar strategieën die actief en gezond ouder worden in het dagelijks leven ondersteunen, is emotioneel welbevinden – en vooral positieve emoties – het derde hoofdthema van dit Proefschrift.

In Hoofdstuk 2 presenteren we de resultaten van een systematisch literatuuronderzoek over de relatie tussen positieve emoties en het functionele vermogen van ouderen die zelfstandig wonen. Er zijn sterke aanwijzingen dat fysieke activiteit een belangrijke rol speelt bij het voorkomen van functionele achteruitgang. Maar hoe dragen positieve emoties bij aan het behoud of de afname van deze functionele vermogens? De resultaten van het literatuuronderzoek in dit hoofdstuk laten aanwijzingen zien voor een verband tussen functioneel vermogen en positieve emoties, hoewel de richting van deze relatie onduidelijk blijft. Er zijn enkele, maar beperkte, aanwijzingen dat een frequentere ervaring met positieve emoties gerelateerd is aan een beter functioneren en vertraging van de afname van functionele vermogens. Een volledige conclusie kan niet worden getrokken vanwege het beperkte aantal studies dat voldoet aan de inclusiecriteria en de verschillen in onderzoeksmethoden en steekproefpopulaties. Toch zijn de gepresenteerde resultaten in lijn met de theorieën van positieve psychologie die suggereren dat frequente ervaring van positieve emoties bijdraagt aan veerkracht om momenten van tegenspoed op latere leeftijd het hoofd te bieden. Samenvattend ondersteunen deze bevindingen, in combinatie met de theoretische modellen, dat emotioneel welbevinden positieve gevolgen heeft voor de functionele capaciteiten van oudere volwassenen. Dit biedt tevens aangrijpingspunten voor het ontwikkelen van strategieën ter ondersteuning van actief en gezond ouder worden.

In Hoofdstuk 3 presenteren we de resultaten van een longitudinaal onderzoek naar de sociale en fysieke context van dagelijkse fysieke activiteit (bijv. locatie, sociaal gezelschap en soort activiteit) en het bijbehorende plezier in het dagelijks leven van oudere volwassenen. Met behulp van een intensief longitudinaal onderzoeksdesign met ambulante beoordeling hebben we de bijdrage van buitenactiviteiten en sociale relaties aan de dagelijkse activiteit van oudere volwassenen aangetoond. Daarnaast geven onze resultaten aan dat bij vrijetijdsactiviteiten meer fysieke activiteit gepaard gaat met een meer intensief ervaring van positieve emoties (in dit geval plezier), maar dat dit niet het geval is voor dagelijkse bezigheden (bijv. reizen of eten). De resultaten van onze studie ondersteunen de hypothese dat het identificeren en bevorderen van plezierige activiteiten – d. w. z. dagelijkse activiteiten die tegelijkertijd bijdragen aan de dagelijkse lichamelijke activiteit en het emotionele welbevinden van de ouderen – een goede strategie kan zijn om actief en gezond ouder worden te ondersteunen.

In de volgende stap onderzochten we hoe oudere volwassenen gezondheidstechnologie ervaren in hun dagelijks leven en wat hun verwachtingen zijn. Deze studie is verdeeld in twee delen. In het eerste deel onderzochten we hun huidige manier van gezondheidsmanagement in het dagelijks leven, de houding ten opzichte van het gebruik van technologie en de verwachtingen van technologie, door semigestructureerde interviews met twaalf oudere volwassenen. Deze studie ging in op vier gezondheidsdomeinen: fysieke functie, cognitieve functie, voeding en welbevinden. De resultaten uit Hoofdstuk 4 suggereren dat de mate van betrokkenheid van ouderen bij zelfsturing van hun gezondheid afhankelijk is van verschillende factoren, zoals de eigen medische voorgeschiedenis of naaste verwanten. Verder zien we dat ouderen een positieve houding hebben ten opzichte van technologie om hun gezondheid te ondersteunen, zolang deze technologie maar geïntegreerd is in het dagelijks leven (geen belasting), gericht op persoonlijke behoeften en voorkeuren, empathisch is en niet in de plaats komt van bestaand menselijk contact. Kortom, de ouderen die deelnemen aan de studie erkennen de potentiële toegevoegde waarde van technologie om het zelfmanagement van hun gezondheid te ondersteunen en om gezond gedrag te bereiken en te behouden, en uiteindelijk Actief en Gezond ouder Worden te ondersteunen.

In het tweede deel van de studie, na het beoordelen van de verwachtingen van de technologie, hebben dezelfde oudere volwassenen meegedaan aan een korte interventie, waarin doelen gesteld werden voor actief gedrag en waarin feedback op gedrag gegeven werd om zo fysieke activiteit en emotioneel welbevinden te monitoren en coachen in het dagelijks leven. De gegevens in het experiment zijn verzameld door middel van stappentellers en experience sampling methoden, en werden geanalyseerd en vergeleken met de ervaringen van de proefpersonen, gerapporteerd via semigestructureerde interviews. De resultaten van deze studie, gerapporteerd in Hoofdstuk 5, suggereren dat de houding ten opzichte van technologie positief blijft of zelfs-verbetert na het gebruik van technologie om fysieke activiteit gedurende een periode van 4 weken te bevorderen. De meeste deelnemers ervaarden echter geen toegevoegde waarde van het monitoren van positieve emoties in het dagelijks leven. Aan het eind van hoofdstuk 5 bespreken we de redenen voor de ontevredenheid van oudere volwassenen over het monitoren van emotioneel welbevinden, in het bijzonder met betrekking tot verschillende uitdagingen in verband met onderzoek met ambulante evaluatie.

In Hoofdstuk 6 kijken we naar vier componenten van technologie die Actief en Gezond ouder worden stimuleren met fysieke activiteit en emotioneel welbevinden als centrale parameters. De vier component zijn: meten, redeneren, coachen en applicaties. Voor elk van deze componenten kijken we naar het verleden en de stand van de techniek, waarbij we de lessen uit het literatuuronderzoek en empirische studies meenemen. In het hoofdstuk wordt uiteindelijk een toekomst beeld geschetst waarin technologieën ter ondersteuning van actief en gezond ouder worden een prominente rol in ons dagelijks leven spelen.

Ten slotte, in Hoofdstuk 7, bespreken we de resultaten van het onderzoek en kijken we naar een aantal uitdagingen en kansen die verbonden zijn aan de toepassing van technologie. Verder bespreken we hoe de lessen die hieruit getrokken zijn in dit Proefschrift in een bredere context kunnen worden toegepast, bijvoorbeeld door het ondersteunen van zelfmanagement van chronische ziekten.